3. Kademe Sporda Psikososyal Alanlar – Sınav Konuları

10 Haziran 2026

PETTLEP Zihinsel Canlandırma (Imagery) Protokolünün İleri Düzey Tasarımı: Canlandırma süreçlerinin motor korteks üzerindeki fonksiyonel benzerlik ($functional\ equivalence$) ilkeleri; Fiziksel ($P$), Çevresel ($E$), Görev ($T$), Zamanlama ($T$), Öğrenme ($L$), Duygu ($E$) ve Bakış Açısı ($P$) bileşenlerinin elit fitness ve atletik performans senaryolarına göre matematiksel periyodizasyonu.
Kendi Kendine Konuşmanın (Self-Talk) Bilişsel Mekanizmaları: Yönlendirici ($instructional$) ve güdüleyici ($motivational$) self-talk modellerinin sinirsel sinyal-gürültü oranı üzerindeki etkileri; müsabaka veya test anında çalışma belleğini ($working\ memory$) yormayacak mikro sözel uyaranların inşası.
Makro Hedef Haritalama: Sonuç, performans ve süreç hedeflerinin doğrusal olmayan bir matris halinde birleştirilmesi; “Çoklu Hedef Sinerjisi” ile sporcuda kronik motivasyonel kırılmaların önlenmesi.

Öz-Belirleme Teorisinin (SDT) Elit Düzeyde Manipülasyonu: Özerklik ($autonomy$), yeterlilik ($competence$) ve ilişkisellik ($relatedness$) ihtiyaçlarının, üst düzey sporcuların kontrat, transfer veya yoğun baskı dönemlerindeki içsel motivasyon seviyelerini korumak amacıyla stratejik olarak doyurulması.
TARGET Çerçevesinin (Ames) Makro Dönüşümü: Kulüp veya spor salonu genelinde egemen olacak “Ustalaşma Odaklı” ($Task-involved$) motivasyonel iklimin; görev yapıları, yetkilendirme modelleri ve ödüllendirme sistemleri üzerinden kurumsal bir felsefeye dönüştürülmesi.
Bilişsel Değerlendirme Teorisi (CET): Dışsal ödüllerin (para, kupa, takdir), sporcunun içsel motivasyon algısı üzerindeki “kontrol edici” veya “bilgi verici” etkilerinin analizi; fitness üyelerinde sporu bırakma ($drop-out$) krizlerinin önlenmesi.

Baskı Altında Bozulmanın ($Choking$) Psikofizyolojik Teorileri: Dikkat dağıtma teorisi ($Distraction\ Theories$) ile açık izleme/öz-odaklanma teorilerinin ($Self-Focus\ Theories$) hücresel düzeyde analizi; yüksek anksiyete anında otonom motor süreçlerin bilince taşınarak sabote edilmesinin nörolojik mekanizması.
Katastrof (Yıkım) Modeli ve Kriz Anı Müdahaleleri: Yüksek bilişsel kaygı altında uyarılmışlığın kırılma noktasını ($bifurcation$) geçmesiyle yaşanan ani performans çöküşlerinden sporcuyu saniyeler içinde çıkaracak “Bilişsel Yeniden Yapılandırma” ve somatik gevşeme ($progressive\ muscular\ relaxation$) teknikleri.
Uyarılmışlık Regülasyonu: Sporcunun bireysel optimal işlev alanının ($IZOF$) biyo-metrik verilerle (HRV, cilt iletkenliği) tespit edilmesi; müsabaka öncesi hipo-uyarılmışlık (aşırı gevşeklik) veya hiper-uyarılmışlık (aşırı gerginlik) durumlarının psikolojik tekniklerle manipülasyonu.

Sosyometri ve Grup Yapısı: Moreno’nun sosyometrik test teknikleri kullanılarak takım veya fitness toplulukları içerisindeki resmi olmayan kliklerin, liderlerin, dışlanmış sporcuların ($isolates$) tespiti ve sosyogram haritalarının yorumlanması.
Grup Kohezyonunun (Bağlılık) İleri Analizi: Carron’ın Kavramsal Grup Kohezyonu Modeli; bireysel-grup ve görev-sosyal kesişimlerinin elit performans çıktısı ve takım içi yardımlaşma ($social\ loafing\ önlenmesi$) üzerindeki matematiksel etkisi.
Dönüşümcü (Transformational) ve Karizmatik Liderlik: Kıdemli antrenörün, sporcuların kişisel değerlerini, inançlarını ve vizyonlarını manipüle ederek ortak bir kurumsal amaca odaklama yeteneği; Çok Boyutlu Liderlik Modelinin ($Chelladurai$) elit performans sistemlerine entegrasyonu.

Kinezyofobi (Hareket Etme Korkusu) ve Sakatlık Psikolojisi: Ağır sakatlıklar (Örn: ÖÇB kopması) sonrası spora dönüş aşamasında sporcuda gelişen kinezyofobinin TAM-P ($TAM-Pain$) skalalarıyla ölçülmesi; “Kademeli Psikolojik Maruz Bırakma” protokolleri ile hareket korkusunun kırılması.
Sporcularda Klinik Dışı Psikopatolojiler: Elit fitness ve performans sporcularında sık görülen yeme bozuklukları (Anoreksiya Atletika, Bigoreksiya/Kas Dismorfisi), depresyon ve tükenmişlik ($burnout$) sendromunun erken teşhis biyobelirteçleri ve klinik psikoloğa sevk algoritmaları.
Kariyer Sonu Dönüşüm Krizi (Athletic Career Transition): Profesyonel spor hayatını sonlandıracak elit atletlerin yaşadığı kimlik kaybı ($athletic\ identity$) krizlerinin ve psikososyal travmaların yönetim süreçleri.